काठमाडौं । नेपालको अर्थतन्त्र अहिले खस्किँदो अवस्थामा रहेको छ । अर्थका अवयवहरुलाई सुधार्ने गरी सरकारले काम पनि गरिरहेको छैन । विप्रेषणबाट मुलुकलाई चलाउने सपना देखेका दलहरुका लागि विश्वमा आर्थिक संकट आए नेपालजस्ता देशहरुले निकै दुःख व्यहोर्नुपर्ने पक्का छ ।

पहिलो र प्रमुख समस्या भनेको नेपालबाट निर्यात नहुनु हो । यसले हामीलाई विदेशी मुद्रा कमाउन अवसर प्रदान गर्दैन । स्वदेशमा आम्दानीको अवसर सीमित भएको छ । नेपालमा सबै आन्तरिक माग आयातले धान्ने गरेको छ । तुलनात्मक लाभका वस्तुको उत्पादन पनि रोकिएको छ । नेपालमा सेवा क्षेत्र फस्टाएको भएपनि नेपालको बेरोजगारीलाई सम्बोधन गर्न सकेको छैन । समग्रमा हेर्दा सरकारले नतिजा दिने गरी अर्थतन्त्रका क्षेत्रमा काम गर्न नसकेको वरिष्ठ अर्थविद् डा. चन्द्रमणि अधिकारीको भनाइ छ ।

नेपालको वस्तु तथा सेवाको निर्यात नभएपनि खाडीमा नेपाली जनशक्तिको प्रचुर मात्रामा निर्यात भएको छ । खाडीमा काम गर्दा युवाले आफ्नो परिवारलाई पैसा पठाउँछन् । यो हाम्रो उच्च आयातको समयमा नष्ट भएको पैसालाई सन्तुलनमा राख्दै नेपालमा विदेशी मुद्राको प्रमुख स्रोत भएको छ । रेमिट्यान्सले फेरि उपभोक्तावाद बढाएको छ । नेपालमा उत्पादन नहुँदा जनताले त्यो रेमिट्यान्सको पैसा महंगो र अत्यावश्यक वस्तु खरिद गर्न प्रयोग गरिरहेका छन् । बैंक र व्यक्तिको लगानी सेयर र घरजग्गा जस्ता ‘अनुत्पादक’ क्षेत्रमा केन्द्रित छ । अर्थतन्त्रको गलत मनोविज्ञानलाई चिर्नका लागि सरकारले समेत ढाडस दिन सक्नुपर्ने अर्थविद् जनक शाहको भनाइ छ ।

वर्तमान अवस्थामा नेपालको अर्थतन्त्रमा बाह्य धक्काका कारण सरकारले ब्याजदर बढाएर विदेशमा प्रवाहित तरलतालाई नियन्त्रण गर्न ‘परिमाणात्मक कडाई’ को उपाय अपनाएको छ । नेपालको मौद्रिक नीति नियन्त्रण गर्ने नेपाल राष्ट्र बैंक र अर्थ मन्त्रालयलाई वित्तीय नीति व्यवस्थापन गर्ने संयन्त्र मानिन्छ । अहिलेको अवस्थामा उत्पादनको क्षेत्रलाई बढावा दिएर पर्यटन प्रवद्र्धनमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । देशभित्र रहेका प्राकृतिक स्रोतसाधनको भरपूर उपयोग गरी अर्थतन्त्रमा नयाँ आयाम नल्याएसम्म मुलुकको अवस्था सुध्रिने देखिदैन ।